Του Δρ. Παντελή Μακρίδη, MuDr FEBU, Ουρολόγου, Ειδικού Ιατρού ΓεΣΥ

Πόσο συχνός είναι;

Ο καρκίνος του προστάτη είναι ένας από τους συχνότερα διαγιγνωσκόμενους καρκίνους στους άνδρες παγκοσμίως. Το 2022 εκτιμάται ότι διαγνώστηκαν περίπου 1,47 εκατομμύρια νέα περιστατικά και καταγράφηκαν περίπου 397.000 θάνατοι διεθνώς.[1]

Ο κίνδυνος εμφάνισης  αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία ενώ σημαντικοί παράγοντες κινδύνου αποτελούν το  οικογενειακό ιστορικό ,ιδιαίτερα σε πατέρα ή αδελφό, αλλά και κληρονομικές γενετικές μεταβολές  στα γονίδια BRCA 1, BRCA2 και ΑΤΜ. Ασθενείς με θετικό οικογενειακό ιστορικό συστήνεται να ελέγχονται  εξατομικευμένα και η έναρξη  παρακολούθησης συστήνεται σε νεαρότερη ηλικία.

Συμπτώματα

Ο πρώιμος καρκίνος του προστάτη συνήθως  δεν προκαλεί συμπτώματα γι’ αυτό είναι σημαντικό να γίνεται έλεγχος μετά από συζήτηση και αξιολόγηση του ασθενούς από το θεράποντα ιατρό με PSA . [2]

Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

– Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης

– Αδύναμη, αργή ή διακεκομμένη ροή ούρων

– Συχνότερη ούρηση, ιδίως κατά τη νύχτα

– Έντονη ή επείγουσα ανάγκη για ούρηση ή αίσθημα ατελούς κένωσης

– Πόνο ή κάψιμο κατά την ούρηση

– Αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα

 Πολύ συχνά  τα συμπτώματα οφείλονται σε καλοήθη υπερπλασία του προστάτη ή σε φλεγμονή. Ωστόσο, κάθε νέο, επίμονο ή επιδεινούμενο σύμπτωμα θα πρέπει να αξιολογείται.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση γίνεται συνήθως σε διαδοχικά βήματα.

Αρχικά, ο ιατρός αξιολογεί τα συμπτώματα,  ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και προχωρά σε κλινική εξέταση. Ενδέχεται να γίνει δακτυλική εξέταση από το ορθό, κατά την οποία ο ιατρός ψηλαφά τον προστάτη για διόγκωση, σκληρία ή ανωμαλίες.

Συχνά πραγματοποιείται εξέταση αίματος για το ειδικό προστατικό αντιγόνο, γνωστό ως PSA. Αυξημένο PSA μπορεί να σχετίζεται με καρκίνο, αλλά μπορεί επίσης να οφείλεται σε καλοήθη διόγκωση του προστάτη, φλεγμονή ή λοίμωξη, πρόσφατη εκσπερμάτιση ή ορισμένους χειρισμούς. Επομένως, ένα αυξημένο PSA δεν επιβεβαιώνει από μόνο του καρκίνο. Ο ιατρός μπορεί να επαναλάβει την εξέταση, να αξιολογήσει τη μεταβολή του PSA με την πάροδο του χρόνου(psa velocity) ,το μέγεθος του προστάτη και άλλους παράγοντες κινδύνου.

Η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία προστάτη, ή mpMRI, χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα πριν από τη βιοψία. Πλέον η βιοψία διενεργείται περινεϊκά  σε στοχευμένα σημεία του προστάτη (transperineal targeted  fusion prostate  biopsy).Η διάγνωση τίθεται με τα αποτελέσματα της βιοψίας.

Εάν επιβεβαιωθεί καρκίνος, μπορεί να απαιτηθούν επιπλέον εξετάσεις για να διαφανεί αν η νόσος έχει παραμείνει στον προστάτη ή έχει επεκταθεί. Ανάλογα με τον κίνδυνο και την κλινική εικόνα, αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν αξονική τομογραφία και σπινθηρογράφημα οστών ή PSMA PET/CT.

Μετά τη διάγνωση, ο καρκίνος περιγράφεται με βάση το στάδιο, την τιμή PSA και το Grade Group/score Gleason. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν την ιατρική ομάδα να εκτιμήσει εάν πρόκειται για χαμηλού, ενδιάμεσου, υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου νόσο και να προτείνει την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Επιλογές θεραπείας:

Η θεραπεία εξατομικεύεται και η επιλογή εξαρτάται από το εάν ο καρκίνος έχει επεκταθεί, τον βαθμό επιθετικότητας και την ομάδα κινδύνου, την ηλικία, τη γενική κατάσταση υγείας, το προσδόκιμο επιβίωσης καθώς και τις προτιμήσεις του ασθενούς.

Σε καρκίνο χαμηλού κινδύνου, η ενεργός παρακολούθηση αποτελεί συχνά την προτιμώμενη προσέγγιση. Περιλαμβάνει τακτικές μετρήσεις PSA, ιατρική αξιολόγηση, MRI και  επαναληπτική βιοψία. Η θεραπεία αρχίζει εάν προκύψουν ενδείξεις ότι ο καρκίνος γίνεται πιο σημαντικός ή επιθετικός.

Για καρκίνο που περιορίζεται στον προστάτη ή στους γειτονικούς ιστούς, οι θεραπείες με πιθανό στόχο την ίαση περιλαμβάνουν:

– Ριζική προστατεκτομή, δηλαδή χειρουργική αφαίρεση του προστάτη

– Εξωτερική ακτινοθεραπεία

– Βραχυθεραπεία, δηλαδή εσωτερική ακτινοθεραπεία, σε επιλεγμένους ασθενείς

– Ακτινοθεραπεία σε συνδυασμό με ορμονοθεραπεία, ιδιαίτερα σε ορισμένους ενδιάμεσου ή υψηλού κινδύνου καρκίνους

Μπορεί να θεραπευτεί ο καρκίνος του προστάτη;

Όταν ο καρκίνος είναι εντοπισμένος , δηλαδή παραμένει μέσα στον προστάτη , ή τοπικά/περιοχικά επεκταμένος μόνο σε γειτονικούς ιστούς ή λεμφαδένες, η θεραπεία συχνά έχει στόχο την ίαση και τα αποτελέσματα είναι εξαιρετικά. Σε πληθυσμιακά δεδομένα από τις ΗΠΑ, η πενταετής σχετική επιβίωση είναι πάνω από 99%  για εντοπισμένο και περιοχικό καρκίνο του προστάτη.[3]

Όταν η νόσος έχει εξαπλωθεί σε απομακρυσμένα όργανα ή οστά, ονομάζεται μεταστατικός καρκίνος του προστάτη. Οι σύγχρονες θεραπείες συχνά μπορούν να τον ελέγξουν για χρόνια, να μειώσουν τα συμπτώματα και να παρατείνουν τη ζωή, αλλά γενικά δεν θεωρείται ιάσιμος με τις συνήθεις διαθέσιμες θεραπείες. Η πενταετής σχετική επιβίωση για απομακρυσμένη/μεταστατική νόσο είναι περίπου 38% σε πληθυσμιακά δεδομένα από τις ΗΠΑ.[3]

Βασικά μηνύματα

– Ο καρκίνος του προστάτη είναι συχνός και στα πρώτα στάδια συχνά δεν δίνει συμπτώματα.

– Τα ουρολογικά συμπτώματα είναι συχνά και συχνότερα οφείλονται σε μη καρκινικές αιτίες, αλλά χρειάζονται αξιολόγηση.

– Το PSA βοηθά στην εκτίμηση του κινδύνου, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για διάγνωση.

– Η MRI και η βιοψία είναι σημαντικές για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την εκτίμηση της σοβαρότητας της νόσου.

– Ορισμένοι καρκίνοι χαμηλού κινδύνου μπορούν να παρακολουθούνται με ασφάλεια χωρίς άμεση θεραπεία.

– Ο εντοπισμένος καρκίνος του προστάτη είναι συχνά ιάσιμος.

– Ο μεταστατικός καρκίνος συνήθως δεν είναι ιάσιμος, αλλά οι σύγχρονες θεραπείες μπορούν συχνά να τον ελέγχουν αποτελεσματικά για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Sources:

[1] Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.3322/caac.21834

[2] Prostate Cancer Fact Sheet https://www.cancer.org/content/dam/cancer-org/cancer-control/en/booklets-flyers/prostate-cancer-fact-sheet.pdf

[3] Survival Rates for Prostate Cancer – American Cancer Society https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/detection-diagnosis-staging/survival-rates.html